vì thế cần kết hợp các nhóm thực phẩm với tỷ lệ hợp lý cũng như kết hợp đa dạng các thực phẩm khác nhau trong mỗi nhóm để có một chế độ ăn đa dạng, đầy đủ và hợp lý nhằm bảo đảm sức khỏe tốt nhất.
Vai trò của kết hợp thực phẩm trong bữa ăn?
Cải thiện dinh dưỡng: Dinh dưỡng là lấy những chất bổ trong đồ ăn để nuôi dưỡng thân. Do đó, việc ăn uống là một trong những nhu cầu sinh lý cần yếu và thực phẩm được cấu tạo bởi các chất bồi bổ bao gồm những thành phần hóa học cần thiết có vai trò cung cấp năng lượng, nuôi sống thân thể.
Mỗi loại thực phẩm được cấu tạo và bao chứa những chất bổ dưỡng, vitamin khác nhau nhằm tương trợ, bổ sung cho thân thể những chất còn thiếu có khả năng gây tổn hại đến hoạt động của các cơ quan như thiếu vitamin A gây khô, mỏi mắt; thiếu protein gây suy nhược, gầy yếu, rụng tóc, cơ và xương kém phát triển... Chính cho nên, việc kết hợp thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày có tác dụng cải thiện dinh dưỡng cũng như cung cấp dưỡng chất cân bằng giúp cơ thể khỏe mạnh.
Nâng cao sức khỏe: Việc phối hợp đúng các thực phẩm có tác dụng tăng cường trong bữa ăn góp phần nâng cao sức khỏe, đặc biệt khôi phục sức khỏe sau thời kỳ bệnh tật, thương tích. duyên cớ do khi cơ thể bị bệnh sẽ cần nhiều năng lượng hơn để chống đỡ, việc ăn uống đúng thì bệnh sẽ mau lành, thân thể nhanh hồi phục.
phối hợp thực phẩm đúng cách tốt cho sức khỏe
gian bệnh tật: bây chừ, bên cạnh các bệnh thiếu dinh dưỡng như suy dinh dưỡng thấp còi, thiếu vi chất dinh dưỡng, tình trạng bệnh mạn tính không lây truyền ngày một tăng liên hệ đến dinh dưỡng như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư… Chính thành ra, việc phối hợp thực phẩm hợp lý trong bữa ăn để buồng những nguy cơ này luôn được quan hoài và để ý. Chẳng hạn như để phòng tăng huyết áp cần hạn chế ăn mặn nên trong bữa ăn không ăn nhiều món xào, kho… mà kết hợp với món luộc, hấp…
kết hợp thức ăn thực hành như thế nào?
Ăn đa dạng và bảo đảm đủ 4 nhóm thực phẩm: Chất bột, chất đạm, chất béo, vitamin và muối khoáng. thân thể con người cần được cung cấp hàng ngày rất nhiều chất dinh dưỡng khác nhau để xây dựng và đổi mới thân, để đảm bảo hoạt động của các cơ quan tổ chức trong cơ thể nhằm duy trì sự sống, tăng trưởng, phát triển và cần lao của con người. Các chất dinh dưỡng này đều do bốn nhóm thực phẩm chính cung cấp: Nhóm chất bột đường, nhóm chất đạm, nhóm chất béo, nhóm vitamin và khoáng vật.
phối hợp các loại ngũ cốc khác nhau: Nhóm chất bột đường gồm ngũ cốc là nguồn cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động. Trong nhóm ngũ cốc thì gạo là lương thực phổ biến được dùng nhiều nhất. Chúng ta nên chọn các loại gạo không xay xát quá kỹ cho bữa ăn hàng ngày như gạo lứt. Ngoài ra, cũng nên ăn thay đổi các loại ngũ cốc khác nhau như khoai lang, khoai tây, ngô… để làm đa dạng bữa ăn và các chất dinh dưỡng, tăng cường ích cho sức khỏe.
kết hợp thức ăn nguồn đạm động vật và thực vật: Nên ăn cá, tôm, cua và đậu, đỗ. Nhóm chất đạm gồm thịt, cá, hải sản, trứng, sữa, đậu, đỗ, lạc cung cấp các acid amin, trong đó có 9 acid amin cần yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được mà phải lấy thực từ phẩm. Trong khẩu phần ăn nên có tỷ lệ hiệp đạm động vật và đạm thực vật tùy theo độ tuổi như đối với trẻ dưới 1 tuổi là tỷ lệ đạm động vật/đạm tổng số là 70%, trẻ 1-5 tuổi là 60% và trẻ 6-9 tuổi là 50%, trẻ 12-19 tuổi là 35% và tối thiểu là 30% ở người trưởng thành.
Không nên kết hợp tôm, cua với thực phẩm chứa nhiều vitamin C
Ăn phối hợp dầu thực vật và mỡ động vật hợp lý: Nhóm chất béo (mỡ động vật và dầu thực vật) giúp thân thể hoạt động và tăng trưởng, cung cấp năng lượng, hỗ trợ kết nạp các vitamin tan trong dầu, mỡ như vitamin A, D, E, K. Chất béo tham dự trong cấu trúc tế bào của một số tổ chức, đặc biệt là não, màng tế bào, màng nhân và các nội quan trong tế bào. Chất béo dự tổng hợp vitamin D, mật, nội tiết tố sinh dục nam và nữ. Cần phối hợp mỡ động vật và dầu thực vật hợp lý để có tỷ lệ acid béo bão hòa chiếm 10% năng lượng khẩu phần và 10-15% năng lượng khẩu phần do acid béo chưa bão hòa. Tỷ lệ chất béo động vật/chất béo thực vật nên là 70%/30% và ở người trưởng thành không nên vượt quá 60% /40%.
kết hợp các loại rau, quả hàng ngày: Các phức chất trong rau, quả (chất màu, hương vị) chứa các biolanoid có vai trò chống oxy hóa, làm giảm nguy cơ đối với bệnh tim mạch và ung thư. Các loại quả có ưu điểm là có nhiều chất dinh dưỡng và vitamin và không bị hao do không cần phải chế biến. Cần kết hợp các loại rau, quả khác nhau để có đủ các vitamin, khoáng chất, các chất chống oxy hóa, các chất xơ … cấp thiết cho thân thể.
phối hợp thực phẩm để giảm ăn: Ăn mặn hay ăn thừa muối (trong gia vị chứa nhiều muối và trong thực phẩm) làm tăng nguy cơ bị tăng áp huyết và các bệnh tim mạch liên quan, một số ung thư, loãng xương … Việc phối hợp một số gia vị như chanh, ớt, tỏi... cũng là một giải pháp giúp làm tăng vị giác bù cho vị mặn giảm đi khi thực hiện giảm ăn mặn.
Một số kiểu kết hợp thức ăn không tốt cho sức khỏe
Gạo và thực phẩm nghèo chất sắt: Trong thành phần của gạo có nhiều phytat là chất ức chế hấp thụ sắt, nên nếu khẩu phần ăn nghèo chất sắt, nguồn đạm động vật, thực vật thì sẽ làm cho khẩu phần ăn vốn nghèo sắt lại bị hạn chế tiếp thu sắt làm tăng nguy cơ thiếu sắt.
Hải sản phối hợp với bia rượu: Hải sản giàu protein, chuyển hóa thành acid uric theo nước giải ra ngoài, cồn (rượu) có thể gây tích acid lactic cạnh tranh với việc bài tiết acid puric. Uống rượu làm tăng acid puric trong máu, dễ gây bệnh gút.
Bó xôi chung với đậu hũ: đậu hũ chứa nhiều clorur magnesium và sulfat calcium, bó xôi chứa acid oxalic. Hai thứ gặp nhau sẽ hình thành oxalic magnesium và oxalic calcium, không chỉ ảnh hưởng đến tiếp thụ calcium mà còn dễ gây bệnh sỏi.
Tôm, cua và vitamin C: Ăn tôm, cua có chứa hợp chất arsenicum hóa trị 5, phải ăn chung với rau quả có chứa vitamin C, sẽ làm arsenicum hóa trị 5 chuyển thành hóa trị 3, rất độc hại.
Thịt jambon với thức uống chứa acid lactic: Để bảo quản các loại thịt đã chế biến như xúc xích, jambon, thịt dồi sấy... nhà sinh sản đã thêm nitrat để chống mốc và sự sinh trưởng của vi khuẩn clostridium botulinum, nitrat gặp acid hữu cơ (acid lactic, citric, malic...) sẽ chuyển thành chất gây ung thư.
TS. BS. Đỗ Thị Phương Hà
